سے بولیوں میں انسانی تصرّف کاؔ ثبوت ملتا ہے۔ سو واضح ہو کہ یہ وہم سراسر
گر نیابند راہ آں دلبر
از غمش جاں کنند زیر و زبر
از دلآرام رنگ میدارند
و از رہ نام ننگ میدارند
لذّت خود بدرد می بینند
حسن در روئے زرد می بینند
تو کہ چوں خر بہِ گل فرومانی
ہمت آں یلاں چہ میدانی
سہل باشد حکایت از غم ودرد
داند آں کس کہ رو بغمہا کرد
آفرین خدا بر آں جانے
کہ ز خود شد برائے جانانے
منزل یار خویش کرد بہ دل
و از ہواہا رمید صد منزل
از خودی در شد و خدا را یافت
گم شد و دست رہنما را یافت
توچہ یابی کہ غافلے زیں راہ
و از جلال خدا نۂ آگاہ
ہمہ کارت بعقل خام افتاد
ہمہ سعی تو ناتمام افتاد
ہمچو طوطی ہمیں سخن یادست
کہ بشر عاقلست و آزادست
اے کہ دیوانۂ پئے اموال
وہ کہ در کارِ دیں چنیں اہمال
روئے دل را بجانب دیں کن
فکر آخر غم نخستیں کن
حصر تو برقیاس در ہمہ حال
ہست بر حُمقِ تو یک استدلال
تا نہ فرماں رسد باعلانے
چوں شود کس مطیع فرمانے
تاؔ نہ حکمے شود ظہور پذیر
چوں توانی شدن مطیع امیر
تا نہ گردد کسے ز حق مامور
کُفر و ایماں چساں کنند ظہور
تا نیاید اشارتے زنگار
چہ برآید زدست عاشق زار
فرق در سرکش و مطیع خدا
جز بحکمش چساں شود پیدا
شرط تعمیل حکم چوں حکم است
پس وجودش بجو نخست اے مست
ورنہ ایں دعویئِ غلط بگذار
کہَ روَم زیر حُکم آں دادار
خود تراشیدن از خودی فرماں
آں نہ حکم خداست اے نادان
نہ بعرف است و نے بعقل روا
کہ شود ظن خویش حکم خدا