و ؔ یقربوھم بخصوصیۃ ولکن النائبین سوّوا الامر و ما رعوا مصلحۃ اعزاز المسلمین حق رعایتھا بل ما خطر ببالھم أن ینظروا الی أطمارھم و یسعفون۔ ھذا ما قلت شیئا من حال مسلمی الھند و أما عبدۃ الاصنام الذین یقولون اننا ’’ھندو‘‘ و ’’آریۃ‘‘ فھم قوم أنفدوا أعمارھم کالعبید والحفدۃ و مرت علیہم قرون کمجھول لا یعرف أو نکرۃ لا تتعرف۔ و تعرفین ایتھا الملیکۃ الجلیلۃ انھم مسلوبۃ الطاقات و مطرودۃ الفلوات من دھر طویل۔ جلودھم قد وسمت، وجنودھم قد حسمت، و زمام نفوسھم قد ضفر۔ و ظھر عزمھم قد کسر۔ فیمشون الی ما سیقوا و لا یعتذرون، و لا یریدون عزۃ و فی قلوبھم جبن الغلمۃ فھم لا یبسلون۔ والسر فی ذالک انھم من حقب متلاحقۃ مطیۃ خدمۃ لا اھل حکومۃ و معتاد فقر و مسألۃ لا من أھل عزۃ ترجمہ: و سہارا با آفتاب بریک پایہ فرود آوردہ ہرچہ باید در استمالت قلوب و اعزاز خاص مسلمانان التفات نکردہ اند۔ این است آنچہ شمۂ از حال مسلمانان میخواستم عرض بدہم۔ آن گروہ ہائے دیگر کہ آریہ یا ہندو میباشند ہرگز صلاحیت آن نداشتہ اند کہ بجہت احوال مسلمانان مقیاس و میزان توانند بشوند باین معنے کہ از زمانہائے دراز در رنگ حلقہ بگوشان و خادمان بسرمی بردہ و از قرون کثیرہ مجہول و متواری در کنج خمول بودہ اند۔ و بمثابۂ جبان و بے زہرہ و مسلوب الطاقہ گردیدہ کہ ہیچ نمودے و بودے و جمعیتے و عزمے در آنہا باقی نماندہ است۔ بہر سو کہ برانند میروندو بہر جا کہ دوانند بہا نہ نمی انگیزند حل این سر چنان تواند بود کہ چون از مدد مدیدہ متصلًا مسخر و منقاد ملوک اجانب و لذا معرا از لباس زیبائے سروری و شاہی بودہ اند معتاد