اذکرؔ وا قول ابراھیم علیہ السلام اعنی قولہ ’’غَیِّر عَتَبَۃَ بابک‘‘ ثم انظروا الی اسماعیل علیہ السلام کیف فھم اشارۃ أبیہ أفھم من العتبۃ عتبۃً أو زوجتہ فتفکروا أیھا المسلمون۔ وانظروا الی الفاروق رضی اللّٰہ عنہ کیف فھم من کسر الباب موتہٗ لا کسر الباب حقیقۃً و ان شئتم فاقرء وا حدیث حذیفۃ فی الصحیح للبخاری لعلکم تھتدون۔ و قالوا ان المسیح الموعود لا یجیء الا فی وقت خروج الدجال و خروج یاجوج و ماجوج وما نری احدا منھم خارجا فکیف یجوز ان یستقدم المسیح و ھم یستأخرون۔ اما الجواب فاعلموا أرشدکم اللّٰہ تعالٰی ان ھذان لاسمان لقوم تفرّق شعبھم فی زماننا ھذا آخر الزمان و ھم فی وصف متشارکون۔ وھم
ترجمہ: جاری و ساری بودہ است۔ چنانچہ آسمان بسوئے زمین بر مثال نربا مادہ میل و رغبت میداشتہ است۔
و اختیار رب کریم لفظ رجع را برائے آسمان و صدع را برائے زمین مشعر باین معنی است کہ این ہر دو ہمچو ذکور و اناث پیوستہ باہم مجتمع میشدہ و باہم مصالحت کلی میداشتہ اند۔ چنانچہ تاثیرات آسمان متصلاً نازل شود و ہمچنان زمین درکنار قبولش جا دہد۔ و این سلسلہ دوریّہ برائے یک چشم زدن انقطاع نیابد۔ و اگر چنان نبود البتہ نظام عالم را تار و پود از ہم گسیختہ بود۔ حق تعالیٰ قبل ازین آیت فرمود
3۔۱ و بعد ازان گفت 3۔ ۲
در بہم آوردن ذکر این دو رجع ایماء و اشارت بدان میکند کہ در ہنگام بعث