إلی معاد من اءْتِناف۔ وحاصل الکلام أن الفاتحۃ حصن حصین۔ ونور مبین۔ ومُعلّم ومُعین۔ وإنہا یحصن أحکام القرآن من الزیادۃ والنقصان۔ کتحصین الثغور بامرار الأمور۔ ومثلہا کمثل ناقۃ تحمل کل ما تحتاج إلیہ۔ وتوصل إلی دیار الحِبّ من رکب علیہ۔ وقد حُمل علیہا من کل نوع الأزواد والنفقات۔ والثیاب والکسوات۔ أو مثلہا کمثل برکۃ صغیر۔ فیہا ماء غزیر۔ کأنہا مجمع بحار۔ أو مجری قلہذم زخار۔ وإنی أری أن فوائد ہذہ السورۃ الکریمۃ ونفائسہا لا تُعدّولا تُحصٰی۔ ولیس فی وُسع الإنسان ذکر مبدء و معاد شدہ است۔ و حاصل کلام ایں است کہ سورہ فاتحہ حصنِ حصین و نور مبین و معلّم و معین۔ و او نگہ می دارد احکام قرآن را از زیادت و نقصان ہمچو نگہداشتن سرحد ہا باحسن انتظام۔ و سورۃ فاتحہ ہمچو شُتر مادّہ است کہ تمام ما یحتاج بر خود برداشتہ است و آنرا کہ برو سوار است سوئے دیار دوست می برد و ہر قسم زاد و نفقہ و پارچات و کسوت ہا برو محمول است۔ یا مثال او ہمچو حوضے خورد است و آب بسیار است گویا آں مجمع دریا ہاست یا گذرگاہ دریائے بزرگ است و من بینم فائدہ ہائے ایں سورۃ و خوبی ہائے آں بیشمار است و در طاقت انسان نیست کہ آں را شمار کند۔ اگرچہ